BIP Strona Główna

Ostatni król Polski Stanisław August Poniatowski ustanowił order Virtuti Militari w 1972r., po rozpoczęciu wojny polsko-rosyjskiej przeciwko konfederacji targowickiej, w obronie Konstytucji 3 Maja, wobec groźby interwencji wojsk carycy Katarzyny. W raporcie pisanym do króla po zwycięskiej bitwie pod Zieleńcami w dniu 18 czerwca 1792r., dowodzący nią książę Józef Poniatowski zażądał szybkiego wprowadzenia orderu wojennego. Król zareagował natychmiast, ponieważ już od jakiego czasu nosił się z zamiarem ustanowienia takiego odznaczenia. Pierwsze nadania miały miejsce 22 czerwca 1792, a wręczenie medali nastąpiło 25 czerwca 1792 w Ostrorogu na Wołyniu, gdzie znajdował się obóz wojsk wiernych królowi. Udekorowano nim 15 oficerów i żołnierzy biorących udział w bitwie pod Zieleńcami, po ustanowieniu statutu, mieli stworzyć pierwszy skład kapituły orderu.

 

Miał on wtedy dwie klasy:

·        złotą – dla generałów i oficerów;

·        Srebrną – dla podoficerów i szeregowych.

 

Prawdopodobnie na przełomie sierpnia i września 1792, gdy do Warszawy powrócił ks. Józef Poniatowski, ustanowiono statut orderu, jednocześnie zmieniono jego kształt na formę krzyża (forma ta z pewnymi zmianami utrzymała się do dziś). Statut orderu został opracowany na podstawie statutu austriackiego Orderu Wojskowego Marii Teresy. Order miał dzielić się na pięć klas:

I klasa – Krzyż Wielki z Gwiazdą;

II klasa – Krzyż Komandorski;

III klasa – Krzyż Kawalerski;

IV klasa – Medal Złoty;

V klasa – Medal Srebrny.

 

Podział na klasy zachował się do dziś. W myśl statutu order miał być nadawany przez kapitułę orderu, w której skład mieli wejść kawalerowie tego orderu w kolejności ich nadania. Pierwszy jej skład mieli stanowić odznaczeni w bitwie pod Zieleńcami:

gen. lejtnant ks. Józef Poniatowski

gen. lejtnant Tadeusz Kościuszko

gen. mjr Michał Wielhorski

gen. mjr Jan Franciszek de Pouppart

gen. mjr Stanisław Mokronowski

gen. mjr Józef Zajączek

brygadier ks. Eustachy Sanguszko

płk Józef Poniatowski

płk Michał Chomętowski

ppłk Ludwik Kamieniecki

mjr Mikołaj Bronikowski

mjr Józef Szczutowski

por. Michał Cichocki

por. Ludwik Metzel

szef szwadronu Bartłomiej Giżycki

 

W 1792r. statut orderu został zastosowany w praktyce, gdyż po przystąpieniu króla do konfederacji targowickiej przestano go nadawać. 29 sierpnia 1792r. w Lubomlu, konfederacja targowicka ogłosiła uniwersał zakazujący noszenia orderu pod groźbą surowych kar, włącznie z utratą rang wojskowych oraz zażądała jego zwrotu. 23 listopada 1793r. sejm grodzieński uchylił uniwersał i przywrócił order jako odznaczenie wojskowe, lecz 7 stycznia 1794r. – na skutek presji carycy Rosji Katarzyny II, Rada Nieustająca unieważniła order i zakazała jego noszenia. Za kampanię 1792r. zostało odznaczonych medalami złotymi 63 oficerów i generałów a medalami srebrnymi – 290 podoficerów i szeregowych. Łącznie za panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego  odznaczono 526 osób.